Contents
Biography & Historical Record
Che Liji (Triệt Lý Cát) là một nhân vật hư cấu xuất hiện trong cuốn tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc Diễn Nghĩa của La Quán Trung. Trong tác phẩm, ông được giới thiệu là Quốc vương của tộc Tây Khương (khu vực phía tây bắc Trung Hoa thời Tam Quốc).
Về mặt lịch sử, các bộ tộc Khương ở vùng Tây Bắc thường xuyên có sự giao tranh, liên minh hoặc biến động với các triều đại Trung Nguyên. Nhà Thục Hán dưới thời Gia Cát Lượng và Tào Ngụy dưới thời Tào Chân, Tư Mã Ý đều từng có những chính sách ngoại giao và quân sự hướng tới người Khương. Tuy nhiên, nhân vật Triệt Lý Cát cùng các tướng dưới quyền như Việt Cát (Yue Ji) và Nhã Đan (Ya Dan) không được ghi chép trong chính sử như Tam Quốc Chí của Trần Thọ, mà là sáng tạo nghệ thuật nhằm gia tăng tính kịch tính cho chiến dịch Bắc Phạt lần thứ nhất của Gia Cát Lượng.
Role in Romance of the Three Kingdoms
Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa (Chương 94), khi Gia Cát Lượng dẫn quân Thục Hán tiến hành cuộc Bắc Phạt đầu tiên giáng ra Kỳ Sơn, Đại tướng quân Tào Ngụy là Tào Chân lâm vào thế bí. Tào Chân theo lời khuyên của Thừa tướng Tư Mã Ý (hoặc mưu sĩ dưới quyền) đã cử sứ giả mang theo lượng lớn vàng bạc, tơ lụa đến Tây Khương cầu viện Triệt Lý Cát, đề nghị ông cất quân đánh vào sau lưng quân Thục để giải cứu Tây An và Tây Lương.
“Vua Khương là Triệt Lý Cát nhận hối lộ của Tào Ngụy, liền sai Quốc thừa tướng Nhã Đan cùng Nguyên soái Việt Cát dẫn hai mươi lăm vạn quân Khương, điều động hàng ngàn ‘Thiết xa’ (xe bọc sắt) rầm rộ tiến sang trợ chiến cho Tào Chân.”
Quân Tây Khương với lực lượng xe bọc sắt dữ dội ban đầu đã gây ra rất nhiều khó khăn cho các tướng Thục Hán như Quan Hưng, Trương Bào. Tuy nhiên, Gia Cát Lượng đã dùng mưu lợi dụng tuyết tuyết rơi dày, cho đào hố bẫy ngầm rồi phủ tuyết lên trên để bẫy đội quân thiết xa của Khương. Kết quả, Nguyên soái Việt Cát bị Quan Hưng chém chết, Thừa tướng Nhã Đan bị bắt sống.
Sau khi thu phục được Nhã Đan, Gia Cát Lượng không những không tha sát mà còn đối xử vô cùng tử tế, cấp lương thực, ngựa sắm và thả toàn bộ tù binh Khương trở về. Cảm kích trước ân đức của Thừa tướng Thục Hán, Nhã Đan hứa sẽ về khuyên Triệt Lý Cát vĩnh viễn không xâm phạm biên giới Thục. Từ đó, Triệt Lý Cát chấm dứt hoàn toàn việc can thiệp vào cuộc chiến giữa Thục và Ngụy.
Che Liji — Historical & Literary Timeline
Liên minh với Tào Ngụy
Nhận vàng bạc châu báu từ sứ giả của Tào Chân, Triệt Lý Cát đồng ý xuất quân hỗ trợ nhà Ngụy ép phía sau lưng quân Thục Hán.
Điều động quân Thiết Xa
Cử Thừa tướng Nhã Đan và Nguyên soái Việt Cát chỉ huy 250,000 quân Khương cùng binh chủng Thiết xa trận tấn công quân Thục.
Thất bại và Giảng hòa
Đội quân Tây Khương bị Gia Cát Lượng dùng tuyết bẫy đại bại. Việt Cát tử trận, Nhã Đan được Gia Cát Lượng tha tha về. Triệt Lý Cát quy phục ân đức của Thục Hán và rút khỏi chiến tranh.
Key Relationships
Family
- No information
Friends
- Ya Dan (雅丹, Nhã Đan): Grand Chancellor (Thừa tướng) of the Western Qiang kingdom. Dispatched alongside Yue Ji by Che Liji in 228 AD to lead the 250,000-man iron chariot army in support of Cao Wei; captured by Zhuge Liang, treated with supreme benevolence, and released to secure lasting peace with Shu Han.
- Yue Ji (越吉, Việt Cát): Grand Marshal (Nguyên soái) of Western Qiang. Supreme military commander under Che Liji who spearheaded the armored iron-chariot host against Shu Han at the Battle of Mount Qi (228 AD).
- Cao Zhen (曹真, Tào Chân): Grand General of Cao Wei. Sent emissaries with gold, silk, and imperial gifts to form a military alliance with Che Liji in 228 AD, entreating him to attack Shu Han’s rear flank.
Enemies
- Zhuge Liang (诸葛亮, Gia Cát Lượng): Chancellor of Shu Han. Deployed ingenious subterranean snow-trap pits at Mount Qi in 228 AD to thoroughly entrap and crush Che Liji’s iron chariot army, later winning over the Qiang kingdom through clemency and gifts.
- Guan Xing (关兴, Quan Hưng): Vanguard general of Shu Han (son of Guan Yu). Slew Western Qiang Grand Marshal Yue Ji in single combat during the snow ambush (228 AD).
- Zhang Bao (张苞, Trương Bào): Vanguard general of Shu Han (son of Zhang Fei). Coordinated the tactical encirclement and captured Chancellor Ya Dan alive during the rout of the Western Qiang host (228 AD).
Others
- No information
In Novel
Chapter 94
- Che Liji (彻里吉, Triệt Lý Cát): Che Liji is the king of the Western Qiang. Cao Pi’s plan to attack Shu uses several frontier forces, and Che Liji leads the Qiang contingent against Shu. Zhuge Liang prepares for the northern invasion while Ma Chao’s reputation among the Qiang makes the invaders cautious.
Chapter 95
- Che Liji (彻里吉, Triệt Lý Cát): Che Liji’s Qiang force is defeated in the wider campaign. His alliance with Wei fails to produce the expected breakthrough against Shu, and the Qiang army withdraws after the Shu countermeasures and Ma Chao’s presence make continued operations dangerous.
In History
Qiang Leadership
- Che Liji (彻里吉, Triệt Lý Cát) was a Qiang leader who appears prominently in the traditional historical and literary accounts of the western frontier.
229 AD
- In the campaigns around Longyou, Qiang forces became involved in the struggle between Shu Han and Cao Wei. Che Liji was associated with the Qiang forces supporting Shu Han during this period.
Battle of Tianshui Region
- His forces participated in fighting around the western frontier, where the Shu commander Wei Yan (魏延, Ngụy Diên) and other generals confronted Wei and allied frontier forces.
Historical Caution
- Che Liji is much more fully developed in the Romance of the Three Kingdoms than in the surviving official histories. His exact independent political role should therefore be distinguished from his larger literary portrayal.